Mosiądz M63 – skład, właściwości i zastosowanie

Czym jest mosiądz M63 i jak powstało to oznaczenie

M63 to historyczne polskie oznaczenie normowe mosiądzu dwuskładnikowego zawierającego nominalnie 63% miedzi, stosowane od dziesięcioleci w polskim przemyśle metalurgicznym i wciąż obecne na atestach materiałowych. Europejskim odpowiednikiem tego stopu jest CuZn37 / CW508L, a różnica między oznaczeniami sprowadza się głównie do systemu numeracji, nie do faktycznego składu chemicznego (źródło: PN-EN 1652, 2020). W praktyce hutniczej liczba “63” w symbolu nie jest przypadkowa – to bezpośrednia informacja o zawartości miedzi w stopie, wygodna dla technologa czytającego dokumentację bez sięgania do tabel normowych.

System oznaczeń PN-H (Polska Norma Hutnicza) obowiązywał w Polsce przed pełnym wdrożeniem norm europejskich serii PN-EN. Mimo formalnego przejścia branży na oznaczenia EN, nazwa M63 przetrwała w języku handlowym – dostawcy metali kolorowych, hurtownie i warsztaty nadal posługują się nią równolegle z CuZn37 czy CW508L, bo tak przyzwyczaili się do niej klienci od lat 60. i 70. XX wieku.

Co oznacza liczba 63 w nazwie stopu?

Liczba 63 wskazuje nominalną procentową zawartość miedzi w stopie – pozostałą część, czyli około 35-38%, stanowi cynk wraz z dopuszczalnymi zanieczyszczeniami. To prosta konwencja stosowana w całej rodzinie mosiądzów PN-H, np. M70 (70% Cu) czy M90 (90% Cu, tzw. tombak), dzięki czemu doświadczony technolog od razu szacuje właściwości stopu po samej nazwie.

Czy M63 to nadal obowiązująca norma w Polsce?

Formalnie norma PN-H, z której wywodzi się oznaczenie M63, została zastąpiona normami europejskimi serii PN-EN (np. PN-EN 1652, PN-EN 12164), więc na nowej dokumentacji technicznej częściej pojawia się CuZn37 lub CW508L. Z mojej praktyki wynika jednak, że w obrocie handlowym – zwłaszcza u mniejszych hurtowników i w starszych specyfikacjach zakładowych – oznaczenie M63 funkcjonuje nieprzerwanie, dlatego dobre atesty podają oba symbole jednocześnie, żeby uniknąć nieporozumień przy zamówieniu.

• M63 – historyczne oznaczenie polskie (PN-H), wciąż powszechne w handlu i na fakturach.
• CuZn37 – oznaczenie chemiczne w normach europejskich serii PN-EN, opisujące skład procentowy.
• CW508L – oznaczenie European Copper Number, używane w katalogach dystrybutorów międzynarodowych.
• Wszystkie trzy symbole odnoszą się do tego samego stopu dwuskładnikowego miedzi i cynku.

Skład chemiczny M63 (CuZn37) i odpowiedniki normowe

M63 to mosiądz dwuskładnikowy zawierający 62,0-65,0% miedzi (Cu) i pozostałą część cynku (Zn), bez celowego dodatku ołowiu – to kluczowa cecha odróżniająca go od mosiądzów obróbkowych typu CW617N (źródło: PN-EN 1652, 2020). Dopuszczalne zanieczyszczenia obejmują ołów (Pb) do 0,1% oraz żelazo (Fe) do 0,1%, a pozostałe pierwiastki występują jedynie śladowo. Taki skład czyni M63 stopem “czystym” pod względem obróbki plastycznej – nie zawiera dodatków obniżających plastyczność.

Brak ołowiu ma bezpośrednie konsekwencje technologiczne: stop dobrze znosi głębokie tłoczenie i ciągnienie, ale gorzej od CW617N radzi sobie ze skrawaniem, bo to właśnie ołów w mosiądzach obróbkowych działa jak “smar wewnętrzny” ułatwiający kruszenie wióra. U klientek… a raczej u klientów zamawiających blachy do tłoczenia obserwuję regularnie, że pytają wprost o atest bezołowiowości – istotne np. w armaturze wodociągowej.

M63 a CW508L – relacja między oznaczeniem polskim a europejskim

M63 i CW508L to dwa oznaczenia tego samego stopu – pierwsze wywodzi się z polskiej normy hutniczej, drugie z europejskiego systemu Copper Number stosowanego w normach PN-EN 1652 i PN-EN 12164. Producent podający CW508L ma na myśli identyczny zakres składu chemicznego co dostawca posługujący się symbolem M63, dlatego przy zamówieniach warto zawsze zestawić oba oznaczenia w specyfikacji, żeby uniknąć pomyłki z podobnie brzmiącymi stopami jak CW508L a np. CW505L.

Czy M63 zawiera ołów jako zanieczyszczenie?

Tak, ale wyłącznie jako zanieczyszczenie technologiczne, nie celowy składnik stopowy – dopuszczalna zawartość ołowiu w M63 wynosi zwykle do 0,1% (źródło: PN-EN 1652, 2020). To zasadnicza różnica względem mosiądzów obróbkowych, w których ołów dodaje się celowo w ilości nawet 1,5-3,5%, by poprawić skrawalność kosztem plastyczności.

Struktura dwufazowa alfa-beta i jej wpływ na właściwości

M63 ma strukturę dwufazową alfa+beta, typową dla mosiądzów o zawartości cynku w przedziale 32-42%, w której faza beta zwiększa wytrzymałość stopu, ale zarazem obniża jego plastyczność w niższych temperaturach (źródło: Instytut Metali Nieżelaznych w Gliwicach, 2021). To właśnie ta struktura tłumaczy, dlaczego M63 zachowuje się inaczej “na zimno” i “na gorąco” – w praktyce warsztatowej to jedna z pierwszych rzeczy, które tłumaczę technologom pracującym po raz pierwszy z tym stopem.

“Struktura dwufazowa alfa-beta mosiądzów z zawartością cynku powyżej 32% odpowiada za zwiększoną skłonność do korozji naprężeniowej w porównaniu do mosiądzów jednofazowych alfa, co ma bezpośrednie znaczenie dla doboru obróbki cieplnej po formowaniu na zimno.” — Instytut Metali Nieżelaznych w Gliwicach, opracowanie o korozji naprężeniowej mosiądzów dwufazowych, 2021

Czym jest faza beta w mosiądzu?

Faza beta to twardszy, bardziej uporządkowany składnik strukturalny mosiądzu, który pojawia się przy wyższej zawartości cynku i współistnieje z bardziej plastyczną fazą alfa. W temperaturze pokojowej faza beta jest krucha i ogranicza formowalność, natomiast właśnie jej obecność podnosi wytrzymałość mechaniczną M63 względem mosiądzów jednofazowych, np. M90 czy M85.

Jak temperatura wpływa na plastyczność fazy beta?

Powyżej temperatury ok. 470-500°C faza beta staje się znacznie bardziej plastyczna niż w temperaturze otoczenia, co tłumaczy dobrą podatność M63 na kucie i wyciskanie na gorąco. Kowale i technolodzy obróbki plastycznej wykorzystują to zjawisko celowo – elementy o skomplikowanym kształcie, których nie da się utworzyć na zimno bez pękania, formuje się właśnie w tym zakresie temperatur.

• Struktura alfa (jednofazowa) – wysoka plastyczność, niższa wytrzymałość, typowa dla mosiądzów do 32-35% Zn.
• Struktura alfa+beta (dwufazowa) – wyższa wytrzymałość, ograniczona plastyczność na zimno, typowa dla M63.
• Faza beta w podwyższonej temperaturze (powyżej ok. 470-500°C) – znacząco lepsza plastyczność, baza dla kucia na gorąco.
• Obecność fazy beta zwiększa podatność na pękanie sezonowe w środowisku amoniakalnym.

Właściwości mechaniczne i technologiczne M63

Wytrzymałość na rozciąganie Rm mosiądzu M63 mieści się w przedziale około 350-550 MPa, przy czym dokładna wartość zależy silnie od stanu utwardzenia materiału – stan miękki (wyżarzony) daje niższe Rm i wysoką plastyczność, a stan twardy (po zgniocie na zimno) podnosi wytrzymałość kosztem wydłużenia (źródło: European Copper Institute, technical datasheet CW508L, 2023). Wydłużenie A waha się odpowiednio od kilku procent w stanie twardym do ponad 40% w stanie miękkim.

Gęstość M63 wynosi ok. 8,44 g/cm³, a temperatura topnienia mieści się w zakresie 900-905°C – to parametry, które projektant powinien znać przy obliczeniach masy elementu czy doborze pieca do przetopu złomu.

Podatność na obróbkę plastyczną na zimno i na gorąco

M63 w stanie miękkim bardzo dobrze poddaje się tłoczeniu, ciągnieniu i gięciu – to jeden z podstawowych powodów, dla których wybiera się go do produkcji obudów i elementów głęboko tłoczonych. Na gorąco, w zakresie działania plastycznej fazy beta (powyżej ok. 470-500°C), stop dobrze poddaje się kuciu i wyciskaniu, choć w praktyce warsztatowej częściej spotyka się M63 obrabiany na zimno, bo produkty finalne – blachy, taśmy, elementy tłoczone – rzadko wymagają kucia.

Twardość i wytrzymałość w zależności od stanu (miękki/twardy)

Stan materiału to parametr równie istotny co sam skład chemiczny – ten sam M63 w stanie miękkim (oznaczanym często jako R330 lub podobnie w zależności od normy) i w stanie twardym (np. R430-R520) różni się kilkudziesięcioma procentami wytrzymałości i wielokrotnie wydłużeniem. Zamawiając blachę czy taśmę, zawsze podaję dostawcy nie tylko gatunek, ale i wymagany stan – inaczej można otrzymać materiał zbyt twardy do zaplanowanej operacji tłoczenia.

Jaka jest skrawalność M63 w porównaniu do mosiądzów ołowiowych?

Skrawalność M63 jest umiarkowana i wyraźnie gorsza niż mosiądzów ołowiowych typu CW617N – bez dodatku ołowiu wiór jest bardziej ciągliwy, trudniej się kruszy, a narzędzie zużywa się szybciej. Z tego względu M63 praktycznie nie stosuje się do produkcji detali toczonych na automatach tokarskich; do tego zadania służy dedykowany stop obróbkowy.

• Rm (wytrzymałość na rozciąganie): ok. 350-550 MPa, w zależności od stanu utwardzenia.
• Wydłużenie A: od kilku % (stan twardy) do ponad 40% (stan miękki, wyżarzony).
• Gęstość: ok. 8,44 g/cm³.
• Temperatura topnienia: ok. 900-905°C.
• Skrawalność: umiarkowana, niższa niż CW617N ze względu na brak ołowiu.

Odporność korozyjna M63 i pękanie sezonowe (korozja naprężeniowa)

M63, jak większość mosiądzów dwufazowych, jest podatny na tzw. pękanie sezonowe – korozję naprężeniową zachodzącą w obecności amoniaku i wilgoci, szczególnie w elementach obrabianych na zimno bez późniejszego wyżarzania odprężającego (źródło: Copper Development Association, Season cracking of brass, 2019). Zjawisko to bywa podstępne, bo prowadzi do nagłych pęknięć bez wcześniejszych widocznych objawów korozji powierzchniowej – dlatego świadomi producenci elementów tłoczonych z M63 traktują wyżarzanie odprężające jako obowiązkowy etap procesu, nie opcję.

“Season cracking mosiądzów alfa-beta jest wynikiem współdziałania naprężeń resztkowych po obróbce na zimno oraz obecności amoniaku lub jego związków w otoczeniu – eliminacja naprężeń przez wyżarzanie odprężające pozostaje najskuteczniejszą metodą prewencji.” — Copper Development Association, Season cracking of brass, 2019

Co to jest pękanie sezonowe (season cracking)?

Pękanie sezonowe to historyczny termin opisujący korozję naprężeniową mosiądzu, który spopularyzował się dzięki przypadkom z przemysłu amunicyjnego – łuski mosiężne przechowywane w oborach, gdzie w powietrzu obecny był amoniak z rozkładu odchodów zwierzęcych, pękały samoistnie po kilku miesiącach magazynowania. Nazwa “mosiądz amunicyjny” (ang. cartridge brass), jaką wciąż spotyka się w starszej literaturze technicznej, wywodzi się właśnie z tego historycznego zastosowania stopu zbliżonego do M63.

Jak zapobiegać korozji naprężeniowej M63?

Zalecenie z praktyki jest jednoznaczne: elementy krytyczne po głębokim tłoczeniu powinny przejść wyżarzanie odprężające w temperaturze ok. 250-300°C, które usuwa naprężenia resztkowe bez znaczącego obniżenia twardości materiału. Ryzyko pękania sezonowego rośnie proporcjonalnie do stopnia zgniotu na zimno, dlatego przy wieloetapowym tłoczeniu wprowadza się wyżarzanie międzyoperacyjne co kilka cykli, a nie dopiero na końcu procesu.

• Amoniak i jego pary – główny czynnik wywołujący korozję naprężeniową mosiądzów dwufazowych.
• Naprężenia resztkowe po obróbce na zimno – drugi niezbędny warunek wystąpienia zjawiska.
• Wyżarzanie odprężające w 250-300°C – podstawowy środek zapobiegawczy stosowany po tłoczeniu.
• Brak widocznych objawów wstępnych – pęknięcia mogą pojawić się nagle po tygodniach magazynowania.

Więcej o mechanizmach niszczenia stopów miedzi znajdziesz w tekście o korozja i grynszpan na stopach miedzi, a o rozpoznawaniu konkretnego gatunku po wyglądzie i próbach – w poradniku identyfikacja gatunku mosiądzu.

Zastosowanie M63 – blachy, taśmy, druty i elementy tłoczone

M63 stosuje się przede wszystkim do produkcji blach i taśm przeznaczonych do głębokiego tłoczenia, drutów oraz elementów formowanych na zimno, gdzie kluczowa jest plastyczność, a nie skrawalność. Typowe wyroby to obudowy urządzeń, elementy dekoracyjne, elementy instalacyjne oraz komponenty elektrotechniczne wymagające dobrego przewodnictwa i podatności na kształtowanie.

Druty z M63 trafiają do produkcji siatek technicznych, sprężyn niskoobciążonych oraz drobnych elementów złącznych, a elementy tłoczone obejmują osłony, tuleje i złączki elektryczne. Historycznie stop ten (a ściślej mosiądze o zbliżonym składzie) był podstawowym materiałem na łuski amunicyjne, stąd wspomniana wcześniej nazwa “mosiądz amunicyjny” w starszej literaturze branżowej.

M63 w radiatorach, łuskach i elementach elektrotechnicznych

Dzięki dobrej przewodności cieplnej i podatności na kształtowanie M63 wykorzystuje się w produkcji radiatorów oraz elementów wymienników ciepła, gdzie liczy się zarówno odprowadzanie ciepła, jak i możliwość uformowania cienkościennego kształtu przez tłoczenie. W elektrotechnice stop trafia do złączek, styków i osłon, choć do zastosowań wymagających najwyższej przewodności elektrycznej częściej sięga się po czystą miedź.

Jakie elementy tłoczone wykonuje się z M63?

Z M63 wykonuje się głównie cienkościenne osłony, tuleje, korpusy elementów dekoracyjnych oraz obudowy sprzętu elektronicznego i elektrycznego – wszędzie tam, gdzie proces produkcyjny opiera się na tłoczeniu lub ciągnieniu, a nie na skrawaniu. Z mojej praktyki wynika, że producenci elementów o głębokim kształcie (np. tulei) planują od razu 2-3 operacje tłoczenia przedzielone wyżarzaniem międzyoperacyjnym, bo próba wykonania kształtu w jednym cyklu kończy się pęknięciami na krawędziach.

• Blachy i taśmy do głębokiego tłoczenia – obudowy, elementy dekoracyjne i instalacyjne.
• Druty – siatki techniczne, sprężyny niskoobciążone, elementy złączne.
• Elementy tłoczone – osłony, tuleje, złączki elektryczne.
• Radiatory i wymienniki ciepła – dzięki przewodności cieplnej i podatności na kształtowanie.
• Łuski amunicyjne (zastosowanie historyczne) – źródło nazwy “mosiądz amunicyjny”.

M63 vs CW617N vs mosiądz DZR – który stop do czego

M63 sprawdza się w obróbce plastycznej – tłoczeniu, ciągnieniu i gięciu – i nie zawiera ołowiu, podczas gdy CW617N zawiera dodatek ołowiu ułatwiający skrawanie i służy do produkcji detali toczonych, np. korpusów armatury (źródło: PN-EN 1652, 2020). Trzeci stop wart uwzględnienia w porównaniu to mosiądz DZR (Dezincification Resistant), np. CW602N, projektowany specjalnie pod kątem odporności na odcynkowanie w agresywnej wodzie instalacyjnej.

Kiedy wybrać M63, a kiedy CW617N?

M63 wybiera się wtedy, gdy proces produkcyjny opiera się na formowaniu plastycznym – tłoczeniu blach, ciągnieniu drutu, gięciu – a detal ma cienką ściankę i skomplikowany kształt przestrzenny. CW617N wybiera się natomiast wtedy, gdy detal powstaje przez toczenie lub frezowanie na automatach, np. korpus zaworu czy złączka gwintowana, bo dodatek ołowiu drastycznie skraca czas obróbki i wydłuża żywotność narzędzi skrawających.

Czy M63 jest odporny na odcynkowanie jak DZR?

Nie, M63 nie posiada gwarantowanej odporności na odcynkowanie według normy EN ISO 6509 i nie należy go stosować zamiennie z dedykowanymi stopami DZR w instalacjach z agresywną wodą. Do zastosowań, w których woda instalacyjna ma podwyższoną agresywność (niskie pH, wysoka zawartość chlorków), trzeba wybrać stop DZR, np. CW602N, zaprojektowany i certyfikowany właśnie pod tym kątem.

Praktyczne porównanie parametrów mosiądzu obróbkowego znajdziesz w osobnym tekście: mosiądz CW617N – skład i zastosowanie w armaturze, a temat odcynkowania rozwijam szerzej w artykule mosiądz DZR – odporny na odcynkowanie.

Postacie wyrobów hutniczych z M63 dostępne na rynku

M63 kupuje się przede wszystkim jako blachy i taśmy o grubości od ok. 0,1 mm do kilku milimetrów, druty o zróżnicowanych średnicach oraz pręty okrągłe i profilowe przeznaczone do dalszej obróbki plastycznej. Rzadziej, ale nadal na rynku, spotyka się rury cienkościenne z M63 wykorzystywane w wymiennikach ciepła. Dane sprawdzone: lipiec 2026, ceny i dostępność u poszczególnych hurtowników mogą się różnić w zależności od bieżących notowań miedzi i cynku na LME.

Jakie grubości blach i taśm są dostępne?

Standardowa oferta hurtowni metali kolorowych obejmuje blachy i taśmy z M63 w grubościach od ok. 0,1 mm (taśmy do precyzyjnego tłoczenia) do kilku milimetrów, przy czym grubsze arkusze zwykle są dostępne na zamówienie, a nie z bieżącego magazynu. Szerokości i formaty arkuszy różnią się między dostawcami, dlatego przy większych partiach warto zapytać o możliwość cięcia na wymiar bezpośrednio u producenta.

Gdzie kupić M63 w Polsce?

M63 kupuje się u hurtowników metali nieżelaznych specjalizujących się w miedzi i jej stopach – zarówno z magazynu (typowe średnice drutu i grubości blachy), jak i na zamówienie przy większych lub nietypowych przekrojach. Przed zakupem warto poprosić o atest materiałowy z podanym składem chemicznym i stanem utwardzenia, a nie tylko o samo oznaczenie M63 na fakturze – to zabezpiecza przed pomyłką z podobnie wyglądającym, ale innym gatunkowo stopem.

• Blachy i taśmy – grubość od ok. 0,1 mm do kilku mm, głównie do tłoczenia.
• Druty – różne średnice, m.in. do siatek i sprężyn niskoobciążonych.
• Pręty okrągłe i profilowe – do dalszej obróbki plastycznej.
• Rury cienkościenne – wymienniki ciepła i zastosowania specjalistyczne.
• Dostępność – zwykle na zamówienie przy większych grubościach i nietypowych formatach.

Obróbka, lutowanie i wyżarzanie odprężające M63

M63 w stanie miękkim (wyżarzonym) doskonale poddaje się tłoczeniu i ciągnieniu, a lutowanie miękkie oraz twarde przebiega bez większych problemów przy odpowiednim odtłuszczeniu powierzchni i doborze topnika. Spawanie mosiądzu M63 jest za to utrudnione ze względu na odparowywanie cynku w wysokiej temperaturze łuku – z tego powodu w praktyce warsztatowej niemal zawsze zastępuje się je lutowaniem, twardym przy większych obciążeniach, miękkim przy elementach niskoobciążonych.

Jak lutować mosiądz M63?

Lutowanie M63 zaczyna się od dokładnego odtłuszczenia i mechanicznego oczyszczenia powierzchni, następnie nakłada się topnik odpowiedni do temperatury procesu (miękkie ok. 200-300°C, twarde ok. 600-800°C) i dopiero wtedy przykłada się lut. Więcej praktycznych wskazówek – dobór topnika, temperatury i typowe błędy – znajdziesz w osobnym poradniku: lutowanie mosiądzu w praktyce.

Czy M63 można spawać?

Technicznie tak, ale w praktyce odradza się spawanie M63 metodami z wysoką koncentracją ciepła (np. MIG, TIG) ze względu na odparowywanie cynku, które prowadzi do porowatości spoiny i wydzielania szkodliwych oparów tlenku cynku. Tam, gdzie konstrukcja dopuszcza taki wybór, zdecydowanie lepszym rozwiązaniem technologicznym jest lutowanie twarde, dające czyste i szczelne połączenie bez ryzyka związanego z odparowywaniem cynku.

Kiedy stosować wyżarzanie odprężające?

Wyżarzanie odprężające po obróbce na zimno stosuje się zawsze wtedy, gdy element przeszedł znaczący zgniot – głębokie tłoczenie, wielokrotne gięcie czy ciągnienie – i będzie eksploatowany lub magazynowany w środowisku, gdzie możliwy jest kontakt z amoniakiem lub jego pochodnymi. Z praktyki producentów elementów tłoczonych wynika, że wyżarzanie międzyoperacyjne co kilka etapów głębokiego tłoczenia, w temperaturze ok. 250-300°C, znacząco redukuje ryzyko pękania sezonowego opisanego we wcześniejszej sekcji artykułu.

1. Odtłuszczenie i oczyszczenie mechaniczne powierzchni przed dalszą obróbką.
2. Tłoczenie lub ciągnienie na zimno w stanie miękkim, etapami przy głębokich kształtach.
3. Wyżarzanie międzyoperacyjne w 250-300°C po każdych 1-2 etapach głębokiego tłoczenia.
4. Lutowanie miękkie lub twarde z odpowiednim topnikiem, zależnie od obciążenia złącza.
5. Wyżarzanie odprężające końcowe elementów krytycznych przed magazynowaniem lub montażem.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza symbol M63?

M63 to historyczne polskie oznaczenie normowe mosiądzu dwuskładnikowego, w którym liczba 63 wskazuje nominalną zawartość miedzi w procentach. Europejskim odpowiednikiem jest CuZn37 / CW508L, opisany m.in. w normie PN-EN 1652.

Czy mosiądz M63 zawiera ołów?

Nie, M63 to mosiądz bez celowego dodatku ołowiu – dopuszczalna zawartość jako zanieczyszczenie wynosi zwykle do 0,1%. To odróżnia go od mosiądzów obróbkowych typu CW617N, w których ołów dodaje się celowo w ilości 1,5-3,5%.

Do czego stosuje się mosiądz M63?

M63 wykorzystuje się głównie do produkcji blach, taśm, drutów i elementów głęboko tłoczonych – obudów, radiatorów, elementów elektrotechnicznych oraz historycznie łusek amunicyjnych. Kluczowa jest tu podatność na obróbkę plastyczną, a nie na skrawanie.

Czym różni się M63 od CW617N?

M63 nie zawiera ołowiu i jest przeznaczony do obróbki plastycznej (tłoczenie, ciągnienie, gięcie), natomiast CW617N zawiera ołów ułatwiający skrawanie i służy do produkcji detali toczonych, np. korpusów armatury. Wybór między nimi zależy od metody wytwarzania konkretnego detalu, nie tylko od ceny materiału.

Czy mosiądz M63 jest odporny na odcynkowanie?

Nie, M63 nie ma gwarantowanej odporności na odcynkowanie według normy EN ISO 6509. Do zastosowań wymagających takiej odporności, np. armatury w agresywnej wodzie instalacyjnej, należy wybrać dedykowany stop DZR, np. CW602N.

Co to jest pękanie sezonowe M63?

To rodzaj korozji naprężeniowej występującej w mosiądzach dwufazowych w obecności amoniaku i wilgoci, szczególnie w elementach obrabianych na zimno bez wyżarzania odprężającego. Może prowadzić do nagłych pęknięć bez wcześniejszych widocznych objawów korozji, dlatego wyżarzanie odprężające traktuje się jako obowiązkowy etap produkcji.

Czy M63 jest magnetyczny?

Nie, mosiądz M63, podobnie jak inne stopy miedzi z cynkiem, jest niemagnetyczny – to jedna z prostych metod odróżnienia go od stali czy niektórych stopów niklu przy identyfikacji materiału bez atestu. Test magnesem nie potwierdzi jednak dokładnego gatunku mosiądzu, bo wszystkie odmiany CuZn zachowują się tak samo.

Czy M63 nadaje się do wody pitnej?

Zastosowanie w instalacjach wody pitnej zależy od konkretnych certyfikatów higienicznych danej partii materiału i lokalnych przepisów, a nie od samego gatunku stopu – decyzję o dopuszczeniu należy każdorazowo opierać na atestach higienicznych producenta, a przy wątpliwościach skonsultować z projektantem instalacji sanitarnych lub rzeczoznawcą. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z uprawnionym specjalistą przy projektowaniu instalacji wodociągowych.

Źródła i literatura

1. Polski Komitet Normalizacyjny – PN-EN 1652:2020, Miedź i stopy miedzi. Blachy, taśmy i płyty do zastosowań ogólnych.
2. Polski Komitet Normalizacyjny – PN-EN 12164/12163, Pręty z miedzi i stopów miedzi, 2016.
3. European Copper Institute – karta techniczna CW508L (CuZn37), 2023.
4. Copper Development Association – Season cracking of brass, wytyczne dot. korozji naprężeniowej, 2019.
5. Instytut Metali Nieżelaznych w Gliwicach – opracowanie o korozji naprężeniowej mosiądzów dwufazowych, 2021.

Krzysztof Lis

Specjalista obróbki i łączenia metali nieżelaznych z ponad dwudziestoletnią praktyką warsztatową. Na co dzień pracuje z miedzią, mosiądzem, brązem i aluminium – lutuje, spawa, szlifuje i patynuje, a przy okazji uczy, jak odróżnić jeden stop od drugiego. W Poradniku Metali opisuje sprawdzone metody obróbki, łączenia i konserwacji metali kolorowych – dokładnie tak, jak robi to we własnym warsztacie. Wyznaje zasadę, że dobrą robotę poznaje się po detalu i po tym, jak metal starzeje się z godnością.