M63 a CuZn37 – czy to ten sam mosiądz i jak rozumieć oznaczenia?

Czym jest mosiądz M63? Skład i pochodzenie oznaczenia

M63 to potoczne, historyczne oznaczenie mosiądzu o zawartości ok. 63% miedzi i 37% cynku, wywodzące się ze starej polskiej normy PN oraz pokrewnego systemu radzieckiego GOST. Litera „M” oznacza mosiądz, a liczba 63 wskazuje przybliżony udział miedzi w stopie – resztę, czyli około 37%, stanowi cynk z dopuszczalnymi śladowymi domieszkami żelaza, ołowiu czy antymonu. Oznaczenie to funkcjonuje do dziś w handlu złomem i w mowie starszych fachowców, choć formalnie zostało zastąpione przez system europejski.

Symbol M63 narodził się jeszcze w czasach, gdy polski przemysł metalurgiczny opierał klasyfikację stopów miedzi na systemie zbliżonym do radzieckiego GOST 15527. W praktyce warsztatowej litera i liczba działały jak skrót mnemotechniczny – wystarczyło spojrzeć na oznaczenie na rysunku technicznym, by od razu wiedzieć, z jakim mniej więcej składem ma się do czynienia. Z mojej praktyki przy odbiorach materiału w skupach metali wynika, że starsze pokolenie ślusarzy i tokarzy nadal posługuje się tym skrótem niemal automatycznie, mimo że atesty materiałowe od lat wystawiane są już z oznaczeniem CuZn37.

• Litera M – skrót od „mosiądz”, pierwszy element starego polskiego systemu oznaczeń stopów miedzi.
• Liczba 63 – przybliżona zawartość miedzi w procentach wagowych, bez dokładnych tolerancji chemicznych.
• Pozostałe ok. 37% stopu – cynk, z dopuszczalnymi śladowymi domieszkami żelaza, ołowiu i antymonu na poziomie ułamków procenta.
• Pochodzenie normatywne – stara norma PN oraz zbliżony system GOST stosowany w krajach dawnego bloku wschodniego.
• Zastosowanie dzisiaj – oznaczenie zwyczajowe, wciąż obecne na aukcjach złomu, w starych katalogach hutniczych i w rozmowach branżowych.

Czym jest CuZn37 według normy europejskiej PN-EN?

CuZn37 to formalne, obowiązujące dziś w Polsce oznaczenie chemiczne mosiądzu, w którym Cu i Zn wskazują pierwiastki stopowe, a liczba 37 określa procentową zawartość cynku. Skład tego stopu reguluje między innymi norma PN-EN 12163:2016 dla prętów oraz PN-EN 1652:1999 dla blach i taśm, a numerycznym odpowiednikiem tego oznaczenia jest symbol CW508L według systemu Copper Development Association.

Zakres składu chemicznego według PN-EN 12163:2016 określa zawartość miedzi na poziomie 62,0-64,0%, przy czym pozostałą część stanowi cynk, a suma domieszek takich jak ołów, żelazo czy inne pierwiastki nie powinna przekraczać zwykle 0,3-0,5% w zależności od klasy jakościowej (źródło: PN-EN 12163:2016). Norma PN-EN 1652:1999 rozszerza te wymagania na wyroby płaskie – blachy, taśmy i płyty – co ma znaczenie przy produkcji radiatorów, elementów tłoczonych czy osłon dekoracyjnych.

• Cu (miedź) – zawartość 62,0-64,0% wagowo zgodnie z tolerancjami PN-EN 12163:2016.
• Zn (cynk) – reszta stopu, zwykle w przedziale 35,5-38,0%.
• Pb (ołów) – domieszka śladowa, maksymalnie ok. 0,1-0,3% w zależności od odmiany.
• Fe (żelazo) i inne pierwiastki – łącznie maksymalnie ok. 0,3-0,5%.
• Normy powiązane – PN-EN 1652:1999 (blachy, taśmy, płyty) i PN-EN 12164 (pręty do obróbki skrawaniem).

Warto zestawić oba oznaczenia od razu przy pierwszym zetknięciu z dokumentacją, bo w praktyce zamówieniowej to CuZn37 pojawia się na fakturach i atestach, podczas gdy M63 bywa jedynie nieformalnym dopiskiem sprzedawcy.

M63 a CuZn37 – czy to dokładnie ten sam stop?

M63 i CuZn37 to w praktyce ten sam mosiądz o zawartości ok. 63% miedzi i 37% cynku, opisany dwoma różnymi systemami oznaczeń. M63 pochodzi ze starej normy PN i systemu GOST, a CuZn37 (CW508L) to obecnie obowiązujące oznaczenie według PN-EN, stosowane w atestach i dokumentacji technicznej (źródło: PN-EN 12163:2016).

Różnice między tymi oznaczeniami dotyczą głównie precyzji i tolerancji, a nie samego rdzenia stopu. Stara norma PN nie definiowała tak restrykcyjnie dopuszczalnych zawartości domieszek jak dzisiejsza PN-EN 12163, co oznacza, że materiał opisany kiedyś jako M63 mógł w praktyce mieć nieco inny udział zanieczyszczeń niż partia dzisiejszego CuZn37 z pełnym atestem 3.1. Formalnie przy zamówieniach przemysłowych i w dokumentacji technicznej należy posługiwać się wyłącznie oznaczeniem CuZn37 lub numerycznym CW508L – M63 nie jest już oznaczeniem normatywnym w Polsce, lecz określeniem zwyczajowym, funkcjonującym głównie w handlu wtórnym.

“Copper-Wrought Alloy Number CW508L odpowiada mosiądzowi CuZn37 i jest jedynym numerycznym oznaczeniem uznawanym w dokumentacji zgodnej z normami EN dla wyrobów wytłaczanych i walcowanych ze stopów miedzi.” — European Copper Institute, Copper Alloy Designation System, 2023

• Rdzeń chemiczny – identyczny: ok. 63% miedzi, ok. 37% cynku w obu przypadkach.
• Status normatywny – CuZn37 obowiązuje formalnie, M63 to nazwa historyczna bez umocowania w aktualnych normach.
• Tolerancje domieszek – precyzyjniej określone w PN-EN 12163:2016 niż w dawnej normie PN.
• Dokumentacja techniczna – nowe projekty i atesty powinny posługiwać się wyłącznie CuZn37 lub CW508L.
• Praktyka odbiorowa – zawsze warto zweryfikować atest 3.1, a nie tylko nazwę handlową na fakturze.

Z mojej praktyki przy odbiorze partii prętów mosiężnych wynika, że rozbieżność między nazwą na fakturze a realnym atestem zdarza się częściej, niż mogłoby się wydawać – zwłaszcza przy zakupach z drugiej ręki czy w skupie mosiądzu i cenniku złomu.

System oznaczeń mosiądzu w Polsce – stary PN czy nowy PN-EN?

System PN-EN zastąpił w Polsce dawne oznaczenia krajowe po wejściu do struktur normalizacyjnych Unii Europejskiej, łącząc oznaczenie chemiczne typu CuZn37 z symbolem numerycznym typu CW508L. Stare oznaczenia PN – takie jak M63, M70, MO58 czy MM55 – są wciąż spotykane w archiwalnej dokumentacji technicznej i starszych katalogach hutniczych, ale nie są już wydawane dla nowych wyrobów.

Transpozycja norm europejskich do polskiego systemu normalizacyjnego (PKN) objęła większość stopów miedzi używanych przemysłowo, co ujednoliciło terminologię między krajami UE. W praktyce oznacza to, że inżynier czytający dziś stary rysunik konstrukcyjny z lat 80. czy 90. musi umieć „przetłumaczyć” oznaczenie M63 na obowiązujący dziś odpowiednik – i odwrotnie, przy imporcie dokumentacji z krajów byłego ZSRR wciąż można natrafić na system GOST.

Czym jest symbol numeryczny CW508L wg EN 1652/12163/12164?

CW508L to oznaczenie numeryczne mosiądzu CuZn37 według europejskiego systemu Copper Development Association, gdzie przedrostek CW oznacza wyrób przerabiany plastycznie (Copper Wrought), a litera L wskazuje wariant o obniżonej zawartości ołowiu. Symbol ten pojawia się równolegle z oznaczeniem chemicznym w normach PN-EN 1652, PN-EN 12163 oraz PN-EN 12164, które razem obejmują blachy, taśmy, pręty ogólnego zastosowania i pręty do obróbki skrawaniem.

• CW – przedrostek oznaczający stop miedzi przerabiany plastycznie (walcowanie, ciągnienie, wytłaczanie).
• 508 – numer porządkowy przypisany konkretnemu składowi chemicznemu w rejestrze CDA.
• L – wariant o obniżonej, kontrolowanej zawartości ołowiu, istotny przy zastosowaniach sanitarnych i spożywczych.
• Normy powiązane – PN-EN 1652:1999, PN-EN 12163:2016, PN-EN 12164 (pręty do obróbki skrawaniem).

Tabela zamienników: M63, CuZn37, CW508L, odpowiedniki DIN i GOST

Poniższa tabela ułatwia identyfikację materiału ze starych rysunków technicznych i katalogów, zestawiając cztery systemy oznaczeń najczęściej spotykane w polskiej praktyce warsztatowej i handlowej.

Litera L przy CuZn37 – co oznacza w praktyce hutniczej?

Litera L w symbolu CW508L wskazuje wariant o obniżonej, ściśle kontrolowanej zawartości ołowiu, co ma znaczenie przy wyrobach mających kontakt z wodą pitną lub żywnością. W praktyce hutniczej oznacza to dodatkowe wymagania kontrolne przy wytopie i odlewaniu wlewków, a dla odbiorcy – pewność, że materiał spełnia zaostrzone normy sanitarne, istotne np. przy armaturze wodociągowej.

Jakie właściwości mechaniczne i zastosowania ma mosiądz 63/37?

Mosiądz CuZn37 w stanie miękkim osiąga wytrzymałość na rozciąganie ok. 320-400 MPa, a w stanie twardym do ok. 550-600 MPa, przy czym dokładna wartość zależy od stopnia zgniotu na zimno (źródło: ASM International, Handbook of Copper and Copper Alloys, 2001). Dzięki dobrej ciągliwości stop ten stosowany jest w armaturze, radiatorach, elementach tłoczonych i instrumentach muzycznych.

“Mosiądze alfa o zawartości cynku 30-38%, do których należy CuZn37, wykazują najlepsze połączenie ciągliwości na zimno i wytrzymałości spośród wszystkich jednofazowych mosiądzów walcowanych.” — ASM International, Handbook of Copper and Copper Alloys, 2001

Stop ten ma gorszą obrabialność skrawaniem niż mosiądz ołowiowy CuZn39Pb3, dlatego przy elementach toczonych masowo częściej sięga się po ten drugi, ołowiowy odpowiednik. CuZn37 dobrze znosi środowiska ogólne, ale jest podatny na korozję naprężeniową, znaną jako korozja naprężeniowa mosiądzu (season cracking), szczególnie w obecności amoniaku i wilgoci przy elementach naprężonych mechanicznie.

Jaka jest wytrzymałość na rozciąganie i twardość w zależności od stanu?

Wytrzymałość na rozciąganie CuZn37 rośnie wraz ze stopniem zgniotu na zimno – od ok. 320-360 MPa w stanie miękkim (wyżarzonym), przez ok. 400-470 MPa w stanie półtwardym, aż do 550-600 MPa w stanie twardym po intensywnym walcowaniu lub ciągnieniu. Twardość w skali Brinella zmienia się analogicznie – od ok. 60-80 HB w stanie miękkim do ponad 150-170 HB w stanie twardym.

• Stan miękki (wyżarzony) – Rm ok. 320-400 MPa, wysoka ciągliwość, łatwe gięcie i tłoczenie.
• Stan półtwardy – Rm ok. 400-470 MPa, kompromis między plastycznością a sztywnością.
• Stan twardy – Rm ok. 500-600 MPa, ograniczona zdolność do dalszej obróbki plastycznej na zimno.
• Gęstość – ok. 8,4-8,45 g/cm3, parametr przydatny przy identyfikacji materiału.

Typowe wyroby: pręty, blachy, rury, taśmy

Mosiądz CuZn37 trafia na rynek głównie w postaci prętów okrągłych i sześciokątnych, blach, taśm walcowanych na zimno, rur oraz drutów ciągnionych. Z tych półproduktów powstają dalej elementy tłoczone głębokotłocznie, takie jak łuski amunicyjne, radiatory, korpusy armatury czy elementy dekoracyjne i instrumenty dęte blaszane.

• Pręty – stosowane przy toczeniu elementów armatury i złączek.
• Blachy i taśmy – baza dla tłoczenia radiatorów, osłon i elementów dekoracyjnych.
• Rury – wykorzystywane w wymiennikach ciepła i instalacjach o umiarkowanych wymaganiach korozyjnych.
• Druty – do produkcji siatek, sprężyn i drobnych elementów złącznych.

Jak rozpoznać mosiądz M63/CuZn37 w warsztacie?

Mosiądz M63/CuZn37 rozpoznaje się po ciepłej, złocistożółtej barwie, braku reakcji na magnes oraz gęstości ok. 8,4-8,45 g/cm3 – żadna z tych metod nie jest jednak w 100% rozstrzygająca bez analizy chemicznej. Barwa tego stopu jest wyraźnie cieplejsza i bardziej złocista niż mosiądzu o niższej zawartości miedzi, np. CuZn40, który wygląda bardziej blado i zielonkawo.

• Barwa – ciepły, złocisty odcień żółci, intensywniejszy niż przy mosiądzach o wyższej zawartości cynku.
• Test magnesu – mosiądz jest niemagnetyczny, co odróżnia go od stali mosiądzowanej lub powlekanej.
• Test na iskrzenie – przy szlifowaniu mosiądz daje nikłe, krótkie iskry w kolorze żółtawym, w przeciwieństwie do stali.
• Gęstość metodą wyporu wody – wynik ok. 8,4-8,45 g/cm3 wskazuje na typowy mosiądz alfa.
• Analiza XRF – jedyna metoda dająca pewność przy rozstrzyganiu spornych przypadków, np. w skupie złomu.

Czy mosiądz przyciąga magnes? Test na iskrzenie i gęstość

Nie – czysty mosiądz CuZn37 nie przyciąga magnesu, ponieważ zarówno miedź, jak i cynk są diamagnetyczne. Jeśli element „ciągnie” magnes, oznacza to obecność rdzenia stalowego, powłoki lub zanieczyszczenia, a nie jednorodny mosiądz. Test na iskrzenie bywa pomocny przy szybkiej weryfikacji na hali, ale w praktyce warsztatowej lepiej łączyć go z pomiarem gęstości metodą wyporu wody – odchylenie od wartości 8,4-8,45 g/cm3 sygnalizuje inny skład stopu.

Kiedy potrzebna jest analiza XRF?

Analiza XRF (fluorescencja rentgenowska) jest konieczna zawsze wtedy, gdy stawka błędu jest wysoka – przy odbiorze dużej partii materiału, przy sporach o zgodność z atestem czy przy rozróżnianiu CuZn37 od mosiądzu ołowiowego CuZn39Pb3. Z praktyki przy skupie złomu wynika, że wizualne rozróżnienie tych dwóch stopów bywa mylące, ponieważ różnica w barwie jest minimalna, a decyduje o niej właśnie obecność ołowiu poprawiającego obrabialność skrawaniem.

Jak obrabiać mosiądz M63 – cięcie, gięcie, lutowanie?

Mosiądz M63/CuZn37 obrabia się przede wszystkim w stanie wyżarzonym, w którym wykazuje dobrą podatność na gięcie, tłoczenie i cięcie, natomiast trudniej poddaje się skrawaniu niż jego ołowiowy odpowiednik. Przy gięciu na zimno warto uwzględnić większy promień gięcia niż przy miedzi czystej, aby uniknąć pęknięć na zewnętrznym promieniu giętego elementu.

• Cięcie – piłą taśmową lub tarczową z chłodzeniem, prędkości niższe niż dla stali węglowej.
• Gięcie i tłoczenie – najlepsze wyniki w stanie miękkim (wyżarzonym), z zachowaniem odpowiedniego promienia gięcia.
• Skrawanie – niższa obrabialność niż CuZn39Pb3 ze względu na brak dodatku ołowiu ułatwiającego łamanie wióra.
• Lutowanie – miękkie i twarde (mosiądzem, srebrem) bez większych trudności po odpowiednim przygotowaniu powierzchni.
• Spawanie – trudniejsze niż w przypadku miedzi czystej ze względu na odparowywanie cynku w wysokiej temperaturze.

Czy mosiądz M63 nadaje się do lutowania miękkiego i twardego?

Tak – mosiądz M63/CuZn37 dobrze poddaje się zarówno lutowaniu miękkiemu (cyną z topnikiem), jak i twardemu (lutami srebrnymi lub mosiężnymi), pod warunkiem odpowiedniego oczyszczenia powierzchni z tlenków i tłuszczu przed zabiegiem. Przy lutowaniu twardym temperatury pracy sięgają zwykle 600-800°C, co wymaga kontroli czasu nagrzewania, by ograniczyć utratę cynku z powierzchni złącza. Więcej praktycznych wskazówek zebrałem w osobnym materiale o lutowaniu mosiądzu i miedzi.

Dlaczego spawanie mosiądzu jest trudniejsze niż miedzi?

Spawanie mosiądzu jest trudniejsze niż spawanie miedzi czystej, ponieważ cynk odparowuje już w temperaturze ok. 907°C, czyli znacznie poniżej temperatury topnienia stopu, co prowadzi do porowatości spoiny i wydzielania szkodliwych oparów tlenku cynku. W praktyce warsztatowej lepiej sprawdza się lutowanie twarde lub spawanie metodą TIG z odpowiednią wentylacją stanowiska niż klasyczne spawanie gazowe.

Gdzie kupić mosiądz M63/CuZn37 i jak sprawdzić atest materiałowy?

Mosiądz M63/CuZn37 kupuje się najczęściej u dystrybutorów wyrobów hutniczych, w hurtowniach metali kolorowych oraz w wyspecjalizowanych punktach skupu i sprzedaży złomu nieżelaznego – kluczowe jest jednak żądanie atestu 3.1 zgodnego z normą PN-EN 10204, potwierdzającego skład chemiczny i właściwości mechaniczne konkretnej partii.

• Dystrybutorzy hutniczy – oferują pręty, blachy i rury z pełną dokumentacją odbiorczą.
• Hurtownie metali kolorowych – dobre źródło mniejszych partii dla warsztatów i pracowni.
• Skup i sprzedaż złomu – materiał tańszy, ale wymagający dodatkowej weryfikacji jakości i pochodzenia.
• Sklepy internetowe specjalistyczne – wygodne przy zakupie prętów i blach w niewielkich ilościach.

Co powinien zawierać atest 3.1?

Atest 3.1 zgodny z normą PN-EN 10204 powinien zawierać dokładny skład chemiczny partii, wyniki badań mechanicznych (Rm, wydłużenie, twardość), numer wytopu, oznaczenie normy wyrobu (np. PN-EN 12163) oraz pieczęć i podpis niezależnej jednostki kontroli jakości producenta. Bez tego dokumentu nazwa handlowa typu „M63″ czy nawet „CuZn37″ na fakturze nie ma wartości dowodowej wobec ewentualnej reklamacji.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie w skupie złomu?

Przy zakupie mosiądzu w skupie złomu warto zweryfikować pochodzenie materiału, sprawdzić go testem magnesu i gęstości, a przy większych partiach zlecić analizę XRF, zanim materiał trafi do dalszej obróbki. Dobrą praktyką jest też porównanie ceny z aktualnym skupem mosiądzu i cennikiem złomu, bo znaczące odchylenie od rynkowej stawki bywa sygnałem ostrzegawczym co do jakości lub legalności pochodzenia materiału. Dla porównania z innymi stopami miedzi warto też zajrzeć do materiału o brązie cynowym i aluminiowym – różnicach względem mosiądzu, a przy pierwszym kontakcie z nieoznakowanym materiałem pomocna bywa też ogólna identyfikacja metali nieżelaznych w warsztacie.

Najczęściej zadawane pytania o oznaczenia mosiądzu M63 i CuZn37

Czy M63 i CuZn37 to ten sam mosiądz?

Tak – w praktyce to ten sam stop miedzi z cynkiem, opisany dwoma różnymi systemami oznaczeń. M63 pochodzi ze starej normy PN i systemu GOST, a CuZn37 to obecnie obowiązujące oznaczenie według PN-EN, stosowane w atestach i dokumentacji technicznej.

Jaki jest dokładny skład CuZn37?

Miedź stanowi ok. 62-64%, reszta to głównie cynk, z dopuszczalnymi śladowymi domieszkami ołowiu, żelaza i innych pierwiastków na poziomie ułamków procenta, zgodnie z tolerancjami normy PN-EN 12163:2016. Dokładny udział poszczególnych domieszek zależy od klasy jakościowej i formy wyrobu (pręt, blacha, rura).

Co oznacza symbol numeryczny CW508L?

CW508L to oznaczenie numeryczne mosiądzu CuZn37 według europejskiego systemu Copper Development Association, gdzie litera L oznacza wariant o obniżonej zawartości ołowiu, korzystny przy niektórych zastosowaniach spożywczych i sanitarnych. Symbol ten pojawia się równolegle z oznaczeniem chemicznym w atestach materiałowych.

Czy można używać oznaczenia M63 na dokumentacji technicznej?

Nie zaleca się tego w nowych projektach. Obecnie obowiązującym oznaczeniem normatywnym w Polsce jest CuZn37 według PN-EN, natomiast M63 to nazwa zwyczajowa wywodząca się ze starszej normy krajowej i nieposiadająca dziś umocowania normatywnego.

Jak odróżnić mosiądz M63 od mosiądzu ołowiowego CuZn39Pb3?

Wizualnie różnica jest trudna do wychwycenia – pewną metodą jest analiza składu chemicznego metodą XRF. CuZn39Pb3 zawiera dodatek ołowiu poprawiający obrabialność skrawaniem, czego nie ma w klasycznym CuZn37, co przekłada się na odmienne parametry toczenia i frezowania.

Czy mosiądz M63/CuZn37 rdzewieje?

Nie rdzewieje w sensie korozji żelaza, ale może ulegać odcynkowaniu oraz korozji naprężeniowej, czyli tzw. season cracking, w obecności amoniaku i wilgoci, szczególnie w elementach naprężonych mechanicznie. To zjawisko szerzej opisuję w materiale o korozji naprężeniowej mosiądzu.

Do jakich zastosowań nadaje się mosiądz M63?

Typowe zastosowania to armatura wodna i gazowa, elementy tłoczone i głębokotłoczne, radiatory, instrumenty muzyczne oraz elementy dekoracyjne dzięki dobrej ciągliwości i estetycznej złocistej barwie. Sprawdza się też w łuskach amunicyjnych i drobnych elementach złącznych.

Ile kosztuje mosiądz M63/CuZn37 w skupie złomu?

Cena zmienia się z miesiąca na miesiąc wraz z notowaniami metali i lokalnym popytem, dlatego zamiast sztywnej kwoty warto sprawdzać aktualny cennik u konkretnego skupu przed transakcją. Dane sprawdzone: lipiec 2026 – ceny w skupach złomu mosiężnego należy weryfikować na bieżąco, ponieważ podlegają wahaniom rynkowym.

Źródła i literatura

1. PN-EN 12163:2016 – Miedź i stopy miedzi. Pręty do ogólnego stosowania. Warunki techniczne dostawy, Polski Komitet Normalizacyjny.
2. PN-EN 1652:1999 – Miedź i stopy miedzi. Blachy, taśmy i płyty do ogólnego stosowania, Polski Komitet Normalizacyjny.
3. PN-EN 12164 – Miedź i stopy miedzi. Pręty do obróbki skrawaniem. Warunki techniczne dostawy, Polski Komitet Normalizacyjny.
4. European Copper Institute / Copper Development Association (2023) – system oznaczeń CW (Copper-Wrought Alloy Number), copperalliance.org.
5. ASM International (2001) – Handbook of Copper and Copper Alloys, asminternational.org.

Treść ma charakter poradnikowy i techniczny – przy odbiorze materiałów konstrukcyjnych i sanitarnych zawsze weryfikuj aktualny atest 3.1 oraz obowiązujące wydanie normy PN-EN, a w przypadku zastosowań o podwyższonych wymaganiach bezpieczeństwa skonsultuj dobór materiału z inżynierem materiałowym lub rzeczoznawcą.

Krzysztof Lis

Specjalista obróbki i łączenia metali nieżelaznych z ponad dwudziestoletnią praktyką warsztatową. Na co dzień pracuje z miedzią, mosiądzem, brązem i aluminium – lutuje, spawa, szlifuje i patynuje, a przy okazji uczy, jak odróżnić jeden stop od drugiego. W Poradniku Metali opisuje sprawdzone metody obróbki, łączenia i konserwacji metali kolorowych – dokładnie tak, jak robi to we własnym warsztacie. Wyznaje zasadę, że dobrą robotę poznaje się po detalu i po tym, jak metal starzeje się z godnością.